Alt innhald og kommentarar på denne bloggen vert innsamla og lagra av Nasjonalbiblioteket.

Viser arkivet for stikkord nynorsk

Stigmatisering av bokmålsfolket

I dag er det 200 år sidan Ivar Aasen vart fødd, og i media over heile landet flaumar det over av saker og lovprisingar av «nynorskens far». Bergens Tidende har laga heile dagens papirutgåve på nynorsk, Liv Signe Navarsete nyttar høvet til å fremje framlegg om å likestille nynorsk og bokmål i grunnlova, og NRK Sogn og Fjordane syner at nynorsken er iferd med å vinne terreng over bokmål i småbyar på Vestlandet.

Eg er nynorskbrukar. Heile livet har eg nytta nynorsk som mitt skriftspråk, og det vil eg og at ungane mine skal gjere. Ikkje fordi eg ikkje både mestrar, og av og til nyttar bokmål når det høver seg, men fordi eg vil ikkje at ungane mine skal stigmatiserast. For det vert ein viss ein kjem frå «nynorskland» og ikkje nyttar nynorsk.

I media kan vi ofte lese saker om nynorskfolk som føler seg diskriminert og forskjellsbehandla fordi dei ikkje vert tiltalt på sitt eige målføre. Det kan være bøker som ikkje kjem ut på nynorsk, butikkar eller bedrifter som reklamerer på bokmål i staden for nynorsk, eller noko så banalt som valkort til haustens Stortingsval som vert sendt ut på bokmå i ein nynorskkommune. Eg fekk faktisk sjølv valkortet mitt på bokmål, til tross for at eg bur i ein nynorskkommune (antakeleg ein byråkrat i kommunen som har kryssa feil i meldinga til Kommunal- og regionaldepartementet).

Men eg har og forståing for nokre av reaksjonane frå nynorskbrukarane. For det store fleirtalet av dei som nyttar nynorsk så handlar det om skriftspråket dei er oppvaksen med, og det handlar om identiteten deira. Eg kjenner sjølv at eg vert provosert når eg høyrer austlendingar og andre bokmålsbrukarar snakke nedsettande om nynorsken ved å kalle det grautmål eller skriftspråk for spesielt interesserte. Endå meir provosert vert eg når sidemålsdebatten vert handlande om for eller mot nynorsk, og ikkje om valfridom til å sjølv velje om du skal lære deg eit eller to skriftspråk, slik det eigentleg er. «Fri oss frå Ivar Aasens lenker» er eit slagord som har gått igjen i skuledebattar og ungdomsdebattar så lenge eg kan hugse, slikt gjer meg eitrande forbanna.

Kampen for målføret vårt, har hardna nynorskbrukarane. Vi vert kvasse og aggressive så snart nokon «køddar» med skriftspråket vårt. Og ja, det vert eg og. Men viss vi tenkjer oss godt om, så er vi ikkje betre sjølv. Vi boikottar butikkjeder som ikkje nyttar bokmål. Vi krev at folk som arbeider i det offentlege skal svare oss på nynorsk, sjølv om det ikkje er deira eige målføre, vi spelar ut «offer-kortet» så snart nokon i Oslo snakkar om at dei sjølv vil velje om dei skal lære seg å skrive nynorsk eller ikkje. Vi «rasar» kvar gong nokon er så syndige at dei sender ut noko i postkassane våre på bokmål, og i det offentlege (Fylkeskommunen og mange kommunar) stiller vi krav til at dei som ikkje nyttar nynorsk dei får heller ikkje levere varer og tenester til oss.

Dagens sak på NRK om at det var så få elevar som ville ha bokmål i Florø, at det ikkje vart noko bokmålsklasse, har og ei førhistorie. At kommunen ikkje informerte foreldra om at det kunne verte oppretta ei bokmålsklasse før etter at fristen for skuleregistrering var ute, og at det faktisk var nok elevar til å starte klassen, men mange foreldre trekte seg i ettertid (kvifor?), det seier saka i NRK ingenting om.

Når eg vart møtt med nynorskangrep ala «Fri oss frå Ivar Aasens lenker» i debatter, så var eg alltid rask med å replisere «Fri oss frå dansk språkherredøme». Sjølv om eg i staden burde heva meg over det, og forklart at dette faktisk handlar om å sjølv velje kva skriftspråk ein skal lære, uansett om det er bokmål, nynorsk, eller begge deler.

Så ja, bokmålsbrukarar vert stigmatisert i nynorskland. Dei vert sett på som svikarar som ikkje held i hevd tradisjonar og identitet. Og vi er ikkje betre enn dei som stigmatiserer nynorskbrukarar. Vi nyttar alle midlar og retoriske grep for å fremje vår målsak, slik og mange bokmålsbrukarar gjer det. Denne språkkampen trur eg ikkje får nokon vinnar, dessverre berre taparar. Kan vi ikkje berre einast om å være ueinige? Eg vil nytte nynorsk, og vil at ungane mine skal lære seg nynorsk. Andre vil nytte bokmål, og vil at ungane deira skal lære seg bokmål. Må det være vanskelegare enn det? Treng vi å verte såra og fornerma om det står «lavere priser» og ikkje «lågare prisar» på tilbodsskilta i butikkane?

Den beste måten å fremje nynorsken på er ikkje å tvinge alle andre til å lære seg og bruke nynorsk. Den beste måten å fremje nynorsk på er at vi som er glad i nynorsk og har nynorsk som vårt skriftspråk nyttar det sjølv, og sluttar å bry oss om kva alle andre gjer. Og eg trur faktisk at eg skal klare å finne Framstegspartiet si liste i vallokalet 9. september til tross for at eg har fått «valgkort» og ikkje «valkort».